Boerenzwaluw

Projectomschrijving

Ingaande 2009 is VRS Menork aangehaakt bij een internationaal project dat gericht is op onderzoek bij de Boerenzwaluw. Met de boerenzwaluw gaat het de laatste jaren niet goed. Er is een aantal oorzaken voor te bedenken die echter wetenschappelijk nuancering behoeft. Zodoende heeft men internationaal de handen ineen geslagen: van zuid-Afrika tot noord-Europa vindt inmiddels goed gecoördineerd onderzoek plaats. Dit alles op initiatief van een Nederlander, te weten Bennie van den Brink. Via zijn website valt alles te lezen over het doel en opzet van dit grote onderzoeksproject. Naar aanleiding van daartoe strekkend verzoek heeft Menork besloten om bij dit project aan te haken.

Methode

Het vangen van de zwaluwen gebeurt met veilige en goed uitgeteste vangmiddelen. De acties duren, afhankelijk van het aantal vogels en de weersomstandigheden, nooit langer dan twee uur. Bij dit type onderzoek (dat al vele jaren wordt gedaan) is nog nooit vastgesteld dat er zwaluwen naderhand het nest verlieten. Uiteraard is dat ook voor Menork een absolute randvoorwaarde en daarom wordt er uiterst zorgvuldig te werk gegaan.

De gevangen vogels worden allereerst van een ring voorzien. Op deze ring staat de naam van het Vogeltrekstation Arnhem Holland, gevolg door een unieke cijferreeks. Internationaal is het adres van het vogeltrekstation bekend, zodat een vogel ook uit het buitenland kan worden teruggemeld. De ring is echter vooral van belang om in opvolgende jaren te kunnen vaststellen of de vogel op dezelfde locatie is teruggekeerd (en dus de trek naar tropisch Afrika en terug heeft overleefd).

Na het vangen worden eveneens enkele morfologische maten opgenomen, betreffende: vleugellengte, staartlengte en de diepte van de vork in de staart (afstand tussen binnenste en buitenste staartpen). Deze maten blijken deels de genetische kwaliteit van een vogel weer te geven. Daarnaast wordt de conditie bepaald aan de hand van het gewicht. Sommige vogels kunnen opvallende kleedkenmerken vertonen: ze missen bijvoorbeeld een staartpen of zijn al aan het ruien. Ook deze gegevens worden geregistreerd alvorens de vogel wordt losgelaten.

Naast het vangen en ringen van de oudervogels worden ook de nestgegevens bijgehouden. Hierbij wordt de grootte van het legsel en het aantal jongen dat uiteindelijk uitvliegt bijgehouden. Wanneer de jongen in de leeftijd van 6 tot 12 dagen zijn, worden deze opgemeten en van een ring voorzien. Op deze wijze kan de dispersie van nestjongen inzichtelijk worden gemaakt. Deze gegevens zijn van cruciaal belang voor het vaststellen van de oorzaken van de achteruitgang in de zwaluwaantallen.

ProjectlocatiesLocatie Boerenzwaluw

Vooropgesteld moet worden dat deelname aan het project alleen mogelijk is wanneer een aantal zwaluwenhouders ook daadwerkelijk bereid is om mee te doen. Toen Menork in maart 2009 via een lokaal weekblad een daartoe strekkende oproep deed, reageerden er meteen een aantal enthousiaste hobbyboeren die allen graag ‘hun’ boerenzwaluwen willen laten participeren. En daarmee is de feitelijke basis gelegd voor het welslagen van het project van Menork! Tot en met 2013 vond het onderzoek plaats op een groot aantal van deze locaties verspreid over de provincie Friesland. Voor het verkrijgen van meer inzicht in individuele broedprestaties, is in 2013 besloten om alleen de locaties aan te houden waar de nesten goed bereikbaar zijn, en de oudervogels efficiënt gevangen kunnen worden. Hiermee bleven uiteindelijk 6 locaties in de nabije omgeving over:

  • Locatie 1: Hegedyk 8, Langezwaag.

Verspreid over de opstallen van Familie De Vries zit een groot aantal broedparen. De meeste nesten zijn goed bereikbaar, met uitzondering van enkele nesten op de hooizolder. Inmiddels kunnen de diverse vlieggaten voor de zwaluwen afgesloten worden, waardoor de oudervogels met enige inspanning goed gevangen kunnen worden.

  • Locatie 2: Lange ein 5, Langezwaag

Jaarlijks broeden er 10-13 paar in een geitenstal van de familie Van der Wal. Deze stal heeft één opening en de nesten zitten mooi laag tegen de balken. Betrokkene telt zelf de zwaluwen en noteert aankomstdata en nestgegevens. Zowel de adulte vogels als de pullen zijn hier uitstekend te vangen.

  • Locatie 3: Lange ein 6, Langezwaag

Jaarlijks broeden 10-12 paar in het geitenhok van de familie Fekken. Deze stal heeft één opening en de nesten zitten mooi laag tegen de balken. Zowel de adulte vogels als de pullen zijn hier uitstekend te vangen.

  • Locatie 9: De Buorren 91, Lippenhuizen

In het kippenhok in de achtertuin van de familie Bil zit (hoe zal het ook anders) een paartje zwaluwen. Pogingen om ook in de carport een paartje te krijgen leverden tot dusver geen succes op.

  • Locatie 13: Bûtewei 55, Hemrik

In deze ouderwetse koeienstal zitten jaarlijks rond de 15 paar zwaluwen. In de stal zitten ventilatieluiken waardoor de zwaluwen in en uitvliegen. De locatie is gelegen tussen de bossen en boomwallen, en vormt daardoor een beschutte plaats. Dankzij de kruidenrijke vegetatie en het vee is er volop voedselaanbod voor de zwaluwen.

  • Locatie 14: Kanaelwei Noord 38 Nij Beets

Als groepslid van Menork heb je de plicht, zeker wanneer je woonhuis en locatie zich daarvoor enigszins leent, om alles in het werk te stellen boerenzwaluwen een onderkomen te bieden. Ook Sander is daar in geslaagd: inmiddels nestelt er al enkele jaren een paartje zwaluwen in de schuur.

Boerenzwaluwen 1

Een ouderwets tafereel: pas uitgevlogen Boerenzwaluwen wachten nabij een kruidenrijk grasland op de terugkomst van de ouders met voer. Op de achtergrond een boerderij waar waarschijnlijk ook voldoende insecten te halen zijn. Het verdwijnen van dit landschap lijkt hand in hand te gaan met de achteruitgang van de Boerenzwaluw, 20 augustus 2013.

Zwaluw 2

Close-up van een Boerenzwaluwman, 16 juni 2014.